{"id":1199,"date":"2025-10-17T12:46:14","date_gmt":"2025-10-17T10:46:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.moodbites.eu\/lesson\/1-identifydentify-the-stages-of-behavioural-change-analyse-ambivalence-and-use-communication\/"},"modified":"2026-01-09T13:13:30","modified_gmt":"2026-01-09T12:13:30","slug":"moodbites-training-module5-lesson1","status":"publish","type":"lesson","link":"https:\/\/www.moodbites.eu\/pl\/lesson\/moodbites-training-module5-lesson1\/","title":{"rendered":"1. Identyfikacja etap\u00f3w zmiany zachowa\u0144, analiza ambiwalencji i wykorzystanie komunikacji"},"content":{"rendered":"\n

1.1 Modele zmiany zachowa\u0144 w \u017cywieniu<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Zmiana zachowa\u0144 \u017cywieniowych to z\u0142o\u017cony proces, na kt\u00f3ry wp\u0142ywa wiele czynnik\u00f3w psychologicznych, spo\u0142ecznych i poznawczych. Skuteczno\u015b\u0107 interwencji dietetycznych nie polega wy\u0142\u0105cznie na przekazywaniu wiedzy na temat zdrowego od\u017cywiania, ale wymaga uwzgl\u0119dnienia gotowo\u015bci pacjenta do zmiany oraz dostosowania metod komunikacji do jego indywidualnych zasob\u00f3w i ogranicze\u0144. W tym celu stosuje si\u0119 podej\u015bcia oparte na teoriach i modelach zmiany behawioralnej, pozwalaj\u0105ce na precyzyjne dopasowanie interwencji do indywidualnych potrzeb. <\/p>\n\n\n\n

Ta cz\u0119\u015b\u0107 modu\u0142u skupia si\u0119 przede wszystkim na Transteoretycznym Modelu Zmiany (TTM) autorstwa Prochaski i DiClemente, kt\u00f3ry opisuje proces zmiany jako sekwencj\u0119 etap\u00f3w: prekontemplacji, kontemplacji, przygotowania, dzia\u0142ania, podtrzymywania i nawrotu. Zrozumienie, na jakim etapie znajduje si\u0119 pacjent, umo\u017cliwia skuteczniejsze planowanie dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych i edukacyjnych. <\/p>\n\n\n\n

Kolejnym kluczowym narz\u0119dziem omawianym w tym module jest Dialog Motywuj\u0105cy (MI) \u2013 metoda komunikacji skoncentrowana na wzmacnianiu wewn\u0119trznej motywacji klienta poprzez empatyczne s\u0142uchanie, formu\u0142owanie pyta\u0144 otwartych, parafrazowanie i podsumowywanie. Techniki MI, takie jak OARS, a tak\u017ce koncepcje DARNCATS, stanowi\u0105 podstaw\u0119 skutecznego wspierania decyzji pacjenta\/klienta o zmianie nawyk\u00f3w \u017cywieniowych. <\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119camy r\u00f3wnie\u017c dostosowaniu tre\u015bci edukacyjnych do poziomu poznawczego i motywacyjnego pacjenta\/klienta, co jest szczeg\u00f3lnie istotne w pracy z osobami cierpi\u0105cymi na zaburzenia psychiczne. Uwzgl\u0119dnienie barier emocjonalnych i poznawczych w procesie zdobywania wiedzy dietetycznej pozwala na bardziej realistyczne i skuteczne planowanie interwencji. <\/p>\n\n\n\n

Modelowe podej\u015bcie do zmiany zachowa\u0144, oparte na teorii, motywacji i zindywidualizowanej komunikacji, stanowi podstaw\u0119 skutecznej praktyki dietetycznej i psychodietetycznej. <\/p>\n\n\n\n

\n

Model transteoretyczny Prochaski i DiClemente\u2019a<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n


Transteoretyczny Model Zmiany (TTM), opracowany przez psycholog\u00f3w Jamesa Prochask\u0119 i Carla DiClemente, opisuje proces, przez kt\u00f3ry przechodz\u0105 jednostki, wprowadzaj\u0105c zmiany w swoim zachowaniu. Model ten sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu etap\u00f3w: <\/p>\n\n\n\n

\n
\n

1. Prekontemplacja<\/strong>: Osoba nie jest \u015bwiadoma problemu lub nie uwa\u017ca go za istotny. Nie zamierza zmienia\u0107 swojego zachowania w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n

Przyk\u0142ad pacjenta:<\/em> Jan, 45-letni m\u0119\u017cczyzna z depresj\u0105, spo\u017cywa du\u017ce ilo\u015bci przetworzonej \u017cywno\u015bci i nie dostrzega \u017cadnego zwi\u0105zku mi\u0119dzy swoj\u0105 diet\u0105 a samopoczuciem. Nie rozwa\u017ca zmiany swoich nawyk\u00f3w \u017cywieniowych.<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
\n

2. Kontemplacja:<\/strong> Osoba zaczyna dostrzega\u0107 problem i rozwa\u017ca wprowadzenie zmian, ale nadal si\u0119 waha, rozwa\u017caj\u0105c za i przeciw. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n

Przyk\u0142ad pacjentki:<\/em> Anna, 30-letnia kobieta z zaburzeniami l\u0119kowymi, zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce \u200b\u200bjej dieta oparta na fast foodach mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na jej nastr\u00f3j. Rozwa\u017ca zmian\u0119 nawyk\u00f3w, ale obawia si\u0119, \u017ce zdrowe gotowanie b\u0119dzie zbyt czasoch\u0142onne. <\/strong> <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
\n

3. Przygotowanie<\/strong>: Osoba podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o zmianie i zaczyna planowa\u0107 konkretne dzia\u0142ania, kt\u00f3re zamierza podj\u0105\u0107 w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n

Przyk\u0142ad pacjenta<\/em>: Marek, 50-letni m\u0119\u017cczyzna z chorob\u0105 afektywn\u0105 dwubiegunow\u0105, postanowi\u0142 przej\u015b\u0107 na zdrowsz\u0105 diet\u0119. Szuka przepis\u00f3w kulinarnych i planuje zakupy zdrowej \u017cywno\u015bci. <\/strong> <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
\n

4. Dzia\u0142anie<\/strong>: Osoba aktywnie wprowadza zmiany w swoim zachowaniu, wprowadzaj\u0105c nowe, zdrowsze nawyki. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n

Przyk\u0142ad pacjentki<\/em>: Kasia, 25-letnia studentka choruj\u0105ca na anoreksj\u0119, zacz\u0119\u0142a regularnie je\u015b\u0107 zbilansowane posi\u0142ki i unika\u0107 restrykcyjnych diet.<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
\n

5. Podtrzymywanie<\/strong>: Osoba kontynuuje nowe zachowanie przez d\u0142u\u017cszy okres czasu, staraj\u0105c si\u0119 zapobiec powrotowi do starych nawyk\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n

Przyk\u0142ad pacjenta<\/em>: Omek, 40-letni m\u0119\u017cczyzna cierpi\u0105cy na zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, od sze\u015bciu miesi\u0119cy stosuje zdrow\u0105 diet\u0119, pomimo stresuj\u0105cych sytuacji w pracy.<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
\n

6. Nawr\u00f3t<\/strong>: Powr\u00f3t do poprzednich, niezdrowych zachowa\u0144. Jest to cz\u0119sty element procesu zmiany, po kt\u00f3rym jednostka zazwyczaj ponownie przechodzi przez wcze\u015bniejsze etapy. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n

Przyk\u0142ad pacjentki<\/em>: Ewa, 35-letnia kobieta cierpi\u0105ca na depresj\u0119, po trzech miesi\u0105cach zdrowego od\u017cywiania powr\u00f3ci\u0142a do nadmiernego spo\u017cywania s\u0142odyczy, szczeg\u00f3lnie w okresach obni\u017conego nastroju.<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Transteoretyczny Model Zmiany (TTM) podkre\u015bla, \u017ce \u200b\u200bzmiana zachowania to proces, w kt\u00f3rym jednostki mog\u0105 wielokrotnie przechodzi\u0107 przez r\u00f3\u017cne etapy, zanim osi\u0105gn\u0105 trwa\u0142\u0105 zmian\u0119. Zrozumienie tych etap\u00f3w pozwala na lepsze wsparcie jednostek w procesie zmiany poprzez dostosowanie interwencji do ich aktualnej fazy. <\/p>\n\n\n\n

Transteoretyczny Model Zmiany w praktyce<\/em><\/strong>
Pracownik socjalny mo\u017ce wykorzysta\u0107 model Prochaski i DiClemente (Transteoretyczny Model Zmiany, TTM) jako praktyczne narz\u0119dzie wspieraj\u0105ce klient\u00f3w z problemami zdrowia psychicznego w procesie zmiany \u2013 na przyk\u0142ad poprzez wprowadzenie zdrowej diety, popraw\u0119 higieny snu lub ograniczenie u\u017cywania substancji psychoaktywnych. Kluczowym aspektem tego modelu jest zindywidualizowane podej\u015bcie \u2013 czyli dostosowanie dzia\u0142a\u0144 do etapu, na jakim aktualnie znajduje si\u0119 klient. <\/p>\n\n\n\n

\n
\n

1. Prekontemplacja<\/strong> \u2013 budowanie \u015bwiadomo\u015bci i zaufania.
Na tym etapie klient nie dostrzega zwi\u0105zku mi\u0119dzy swoim zachowaniem a trudno\u015bciami, kt\u00f3rych do\u015bwiadcza \u2013 na przyk\u0142ad mo\u017ce nie dostrzega\u0107 wp\u0142ywu diety na zdrowie psychiczne. Mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c czu\u0107 si\u0119 zniech\u0119cony, przyt\u0142oczony lub traci\u0107 wiar\u0119 w to, \u017ce zmiana przyniesie jak\u0105kolwiek popraw\u0119. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n

Zadanie pracownika socjalnego: <\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Budowanie relacji i poczucia bezpiecze\u0144stwa. <\/li>\n\n\n\n
  • Delikatne omawianie tematu, bez presji. <\/li>\n\n\n\n
  • Subtelne poszerzenie perspektywy klienta. <\/li>\n\n\n\n
  • Celem nie jest propagowanie zmian, lecz budowanie relacji i zaufania oraz rozwijanie ambiwalencji. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Unikanie os\u0105du i presji \u2013 celem nie jest przekonanie klienta do zmiany, ale zasianie \u201eziarna refleksji\u201d. <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

    \n

    Przyk\u0142adowy dialog<\/strong>
    Kontekst: Klient \u2013 \u200b\u200bJan, lat 45, zmaga si\u0119 z depresj\u0105. Podczas wizyty skar\u017cy si\u0119 na chroniczne zm\u0119czenie i brak energii. Nie wspomina o swojej diecie. <\/strong>
    Pracownik socjalny: \u201eJan, dzi\u015b wspomnia\u0142e\u015b o ci\u0105g\u0142ym zm\u0119czeniu i braku energii. Czy zauwa\u017cy\u0142e\u015b dni, kiedy to zm\u0119czenie jest nieco mniejsze?\u201d<\/strong>
    Jan: \u201eRzadko. Chyba zawsze czuj\u0119 si\u0119 tak samo \u2013 wyczerpany. To wszystko przez depresj\u0119\u201d.<\/strong>
    Pracownik socjalny: \u201eOczywi\u015bcie, to ca\u0142kowicie zrozumia\u0142e. Depresja naprawd\u0119 potrafi by\u0107 bardzo wyczerpuj\u0105ca. Z czystej ciekawo\u015bci \u2013 czy zwracasz uwag\u0119 na to, co jesz w ci\u0105gu dnia?\u201d<\/strong>
    Jan: \u201eNie do ko\u0144ca. Rano zazwyczaj tylko kawa, potem co\u015b szybkiego, na przyk\u0142ad bu\u0142ka albo kebab. Wieczorem chipsy albo co\u015b z mikrofal\u00f3wki\u201d.<\/strong>
    Pracownik socjalny: \u201eDzi\u0119kuj\u0119 za podzielenie si\u0119 tym. Nie oceniam, po prostu my\u015bl\u0119\u2026 Czasami dieta mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na nasz poziom energii i samopoczucie. Zastanawiam si\u0119, czy kiedykolwiek zastanawia\u0142e\u015b si\u0119 nad tym powi\u0105zaniem?\u201d<\/strong>
    Jan: \u201eSzczerze? Nie. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby to cokolwiek zmieni\u0142o. Poza tym nie mam si\u0142y gotowa\u0107\u201d.<\/strong>
    Pracownik socjalny: \u201eTo te\u017c jest ca\u0142kowicie zrozumia\u0142e \u2013 gotowanie wymaga energii, a w\u0142a\u015bnie jej ci brakuje. Ale czasami nawet drobne zmiany mog\u0105 przynie\u015b\u0107 niewielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119. Nie musimy nic robi\u0107 od razu \u2013 mo\u017cemy po prostu wsp\u00f3lnie zg\u0142\u0119bi\u0107 temat, je\u015bli i kiedy b\u0119dziesz mia\u0142 na to ochot\u0119\u201d.<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

    \n
    \n

    2. Kontemplacja<\/strong> \u2013 wspieranie podejmowania decyzji
    Na tym etapie klient zaczyna dostrzega\u0107 zwi\u0105zek mi\u0119dzy swoim zachowaniem a problemami, kt\u00f3rych do\u015bwiadcza. Pozostaje jednak niepewny \u2013 dostrzega zar\u00f3wno potencjalne korzy\u015bci, jak i obawy zwi\u0105zane ze zmian\u0105. To etap ambiwalencji, wewn\u0119trznego konfliktu i poczucia \u201eutkni\u0119cia\u201d. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

    \n

    Rola pracownika socjalnego: <\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Wzmocnienie motywacji klienta. <\/li>\n\n\n\n
    • Podkre\u015blanie ambiwalencji i uznawanie jej za naturaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 procesu. <\/li>\n\n\n\n
    • Pomagamy klientowi odkry\u0107 zar\u00f3wno korzy\u015bci, jak i wyzwania zwi\u0105zane ze zmian\u0105. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Stworzenie klientowi mo\u017cliwo\u015bci zastanowienia si\u0119 nad w\u0142asnymi mo\u017cliwo\u015bciami i dog\u0142\u0119bne om\u00f3wienie jego obaw i obaw. <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

      \n

      Przyk\u0142adowy dialog
      Kontekst: Marek, lat 50, z chorob\u0105 afektywn\u0105 dwubiegunow\u0105. Postanowi\u0142 co\u015b zmieni\u0107 i szuka konkretnych krok\u00f3w:
      Pracownik socjalny: \u201eWspomnia\u0142e\u015b, \u017ce chcia\u0142by\u015b ograniczy\u0107 s\u0142odkie napoje i spr\u00f3bowa\u0107 je\u015b\u0107 wi\u0119cej warzyw. Kiedy chcia\u0142by\u015b zacz\u0105\u0107?\u201d
      Marek: \u201eMy\u015bl\u0119, \u017ce od poniedzia\u0142ku. Mo\u017ce kupi\u0119 \u015bwie\u017co wyciskany sok i sa\u0142at\u0119 na \u015bniadanie\u201d.
      Pracownik socjalny: \u201e\u015awietny plan! Potrzebujesz wsparcia? Mo\u017ce mogliby\u015bmy zrobi\u0107 list\u0119 zakup\u00f3w?\u201d
      Marek: \u201eTo by\u0142oby super. Czasami chodz\u0119 po sklepie i kupuj\u0119 to samo, co zawsze\u201d.
      Pracownik socjalny: \u201eZdecydowanie! Mo\u017cemy te\u017c zaplanowa\u0107 2\u20133 szybkie przepisy, kt\u00f3re nie wymagaj\u0105 zbyt wiele energii. Chodzi o to, \u017ceby to by\u0142o wykonalne, a nie idealne\u201d.<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

      Komentarz do dialogu:<\/em><\/strong>
      W tym dialogu pracownik socjalny: <\/p>\n\n\n\n

        \n
      • bada i potwierdza ambiwalencj\u0119 klientki, pomagaj\u0105c jej j\u0105 nazwa\u0107 \u2013 pokazuj\u0105c, \u017ce mo\u017cliwe jest jednoczesne pragnienie zmiany i strach przed ni\u0105, <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
          \n
        • uznaje rol\u0119 s\u0142odyczy jako mechanizmu radzenia sobie, zamiast postrzega\u0107 je jako co\u015b \u201ez\u0142ego\u201d, <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
            \n
          • zach\u0119ca do poszukiwania alternatyw, nie odrzucaj\u0105c jednocze\u015bnie aktualnych strategii klienta, <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
              \n
            • pos\u0142uguje si\u0119 j\u0119zykiem pe\u0142nym ciekawo\u015bci i wsparcia, tworz\u0105c przestrze\u0144 do dalszej rozmowy o zmianach. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

              Ambiwalencja \u2013 wewn\u0119trzny konflikt dotycz\u0105cy zmiany<\/em> <\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Jednym z kluczowych zjawisk psychologicznych spotykanych w pracy nad zmian\u0105 zachowa\u0144 zdrowotnych \u2013 w tym nawyk\u00f3w \u017cywieniowych \u2013 jest ambiwalencja. Jest to naturalny stan wewn\u0119trznego napi\u0119cia, kt\u00f3ry pojawia si\u0119, gdy dana osoba dostrzega korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce ze zmiany, ale jednocze\u015bnie si\u0119 jej boi lub dostrzega trudno\u015bci, kt\u00f3re j\u0105 powstrzymuj\u0105.

              Ambiwalencja nie jest oznak\u0105 braku motywacji. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje u os\u00f3b, kt\u00f3re ju\u017c rozwa\u017caj\u0105 zmian\u0119, ale nie s\u0105 jeszcze gotowe na pe\u0142ne zaanga\u017cowanie. Reprezentuje napi\u0119cie mi\u0119dzy ch\u0119ci\u0105 poprawy a przywi\u0105zaniem do dotychczasowych nawyk\u00f3w. Na przyk\u0142ad pacjent z nadwag\u0105 mo\u017ce deklarowa\u0107 ch\u0119\u0107 zdrowszego od\u017cywiania, ale jednocze\u015bnie obawia\u0107 si\u0119, \u017ce nie poradzi sobie z planowaniem posi\u0142k\u00f3w lub rezygnacj\u0105 z przyjemno\u015bci jedzenia.

              Ambiwalencja pojawia si\u0119, gdy nowe zachowanie wi\u0105\u017ce si\u0119 z niepewno\u015bci\u0105, wysi\u0142kiem lub potrzeb\u0105 porzucenia czego\u015b znanego. Nasz umys\u0142 automatycznie ocenia ryzyko, komfort, emocje i do\u015bwiadczenia z przesz\u0142o\u015bci. Osoby z histori\u0105 pora\u017cek, nisk\u0105 samoocen\u0105 lub przewlek\u0142ym stresem mog\u0105 odczuwa\u0107 ambiwalencj\u0119 intensywniej i przez d\u0142u\u017cszy czas.

              Radzenie sobie z ambiwalencj\u0105 nie polega na jej \u201eprze\u0142amywaniu\u201d si\u0142\u0105. Skuteczn\u0105 strategi\u0105 jest pomoc w eksploracji obu stron konfliktu, z poszanowaniem decyzji i tempa pacjenta. Narz\u0119dzia takie jak wywiad motywuj\u0105cy pozwalaj\u0105 na wytworzenie tzw. mowy o zmianie \u2013 wypowiedzi, w kt\u00f3rych pacjent wyra\u017ca w\u0142asne racje, pragnienia, potrzeby i gotowo\u015b\u0107 do dzia\u0142ania.

              Rol\u0105 specjalisty nie jest \u201eprzekonywanie\u201d pacjenta, lecz stworzenie przestrzeni do refleksji \u2013 gdzie pacjent mo\u017ce dostrzec, \u017ce cho\u0107 zmiana mo\u017ce by\u0107 trudna, mo\u017ce przynie\u015b\u0107 realn\u0105 ulg\u0119, lepsze zdrowie lub wi\u0119ksze poczucie sprawczo\u015bci. Praca z ambiwalencj\u0105 jest cz\u0119sto pierwszym i najwa\u017cniejszym krokiem w kierunku trwa\u0142ej, celowej zmiany. <\/p>\n\n\n\n

              \n
              \n

              3. Przygotowanie <\/strong><\/em>\u2013 planowanie i wzmacnianie zasob\u00f3w
              Na tym etapie klient podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o zmianie i rozpoczyna przygotowywanie konkretnych dzia\u0142a\u0144. Mo\u017ce potrzebowa\u0107 wsparcia w planowaniu, organizacji, ocenie swoich mo\u017cliwo\u015bci i identyfikacji dost\u0119pnych zasob\u00f3w. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

              \n

              Zadanie pracownika socjalnego: <\/p>\n\n\n\n

                \n
              • Wsp\u00f3lne opracowywanie planu dzia\u0142ania. <\/li>\n\n\n\n
              • Wzmocnienie poczucia sprawczo\u015bci u klienta. <\/li>\n\n\n\n
              • Pomoc w wyznaczaniu realistycznych, ma\u0142ych cel\u00f3w. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                \u0141\u0105czenie klienta z dodatkowymi zasobami (np. grupami wsparcia, dietetykiem). <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

                \n

                Przyk\u0142adowy dialog:<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

                Kontekst: Marek, lat 50, z chorob\u0105 afektywn\u0105 dwubiegunow\u0105. Postanowi\u0142 co\u015b zmieni\u0107 i szuka konkretnych dzia\u0142a\u0144. <\/strong>

                Pracownik socjalny: \u201eWspomnia\u0142e\u015b, \u017ce chcia\u0142by\u015b ograniczy\u0107 s\u0142odkie napoje i spr\u00f3bowa\u0107 je\u015b\u0107 wi\u0119cej warzyw. Kiedy chcia\u0142by\u015b zacz\u0105\u0107?\u201d<\/strong>

                Marek: \u201eMy\u015bl\u0119, \u017ce od poniedzia\u0142ku. Mo\u017ce kupi\u0119 \u015bwie\u017co wyciskany sok i sa\u0142at\u0119 na \u015bniadanie\u201d.<\/strong>

                Pracownik socjalny: \u201e\u015awietny plan! Potrzebujesz wsparcia? Mo\u017ce mogliby\u015bmy zrobi\u0107 list\u0119 zakup\u00f3w?\u201d<\/strong>

                Marek: \u201eTo by\u0142oby super. Czasami kr\u0119c\u0119 si\u0119 po sklepie i kupuj\u0119 to samo, co zawsze\u201d.<\/strong>

                Pracownik socjalny: \u201eZdecydowanie! Mo\u017cemy te\u017c zaplanowa\u0107 2\u20133 szybkie przepisy, kt\u00f3re nie wymagaj\u0105 zbyt wiele energii. Chodzi o to, \u017ceby to by\u0142o wykonalne, a nie idealne\u201d.<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                Komentarz do dialogu:<\/em><\/strong>
                Na tym etapie pracownik socjalny: <\/p>\n\n\n\n

                  \n
                • wsp\u00f3\u0142tworzy konkretny plan z klientem, bazuj\u0105c na jego pomys\u0142ach i mo\u017cliwo\u015bciach, <\/li>\n\n\n\n
                • wzmacnia poczucie sprawczo\u015bci klienta (np. \u201eTo \u015bwietny plan!\u201d), <\/li>\n\n\n\n
                • oferuje praktyczne, realistyczne wsparcie \u2013 takie jak lista zakup\u00f3w, kt\u00f3ra uwzgl\u0119dnia mo\u017cliwe trudno\u015bci organizacyjne lub poznawcze, z jakimi mo\u017ce si\u0119 spotka\u0107 klient, <\/li>\n\n\n\n
                • utrzymuje ton wsp\u00f3\u0142pracy i motywowania \u2013 pracownik dostosowuje si\u0119 do tempa pracy klienta. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
                  \n
                  \n

                  4. Dzia\u0142anie \u2013 wspieranie zmiany <\/strong><\/em>\u2013 Klient aktywnie wdra\u017ca nowe zachowania. To etap intensywnego wysi\u0142ku, kt\u00f3remu cz\u0119sto towarzyszy l\u0119k przed ocen\u0105, niepewno\u015b\u0107 i pr\u00f3by radzenia sobie z niepowodzeniami lub nawrotami. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                  \n

                  Rola pracownika socjalnego: <\/p>\n\n\n\n

                    \n
                  • Monitorowanie post\u0119p\u00f3w i udzielanie wsparcia w obliczu wyzwa\u0144. <\/li>\n\n\n\n
                  • Pomoc w opracowaniu strategii pokonywania przeszk\u00f3d. <\/li>\n\n\n\n
                  • Docenianie i \u015bwi\u0119towanie nawet ma\u0142ych sukces\u00f3w. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                    Docenianie i \u015bwi\u0119towanie nawet ma\u0142ych sukces\u00f3w. <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

                    \n

                    Przyk\u0142adowy dialog:
                    Kontekst: Kasia, lat 25, cierpi na anoreksj\u0119. Od dw\u00f3ch tygodni stosuje diet\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na jedzeniu trzech posi\u0142k\u00f3w dziennie.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

                    Pracownik socjalny: \u201eKasiu, widz\u0119, \u017ce trzymasz si\u0119 planu. Jak si\u0119 z tym czujesz?\u201d<\/strong>

                    Kasia: \u201eTroch\u0119 dziwne. Mam wi\u0119cej energii, ale ci\u0105gle mam w g\u0142owie strach, \u017ce przytyj\u0119. Walcz\u0119 ze sob\u0105 ka\u017cdego dnia\u201d.<\/strong>

                    Pracownik socjalny: \u201eTo ogromny wysi\u0142ek i naprawd\u0119 wa\u017cne jest, \u017ceby\u015b o tym rozmawia\u0142. Czy s\u0105 jakie\u015b konkretne pory dnia, kt\u00f3re sprawiaj\u0105 ci najwi\u0119cej trudno\u015bci?\u201d<\/strong>

                    Kasia: \u201eWieczorami. Wtedy czuj\u0119 najwi\u0119ksze poczucie winy po jedzeniu\u201d.<\/strong>

                    Pracownik socjalny: \u201eMo\u017ce mogliby\u015bmy spr\u00f3bowa\u0107 wymy\u015bli\u0107 co\u015b, co mog\u0142oby pom\u00f3c w takich chwilach \u2013 jak\u0105\u015b form\u0119 wsparcia albo spos\u00f3b na odwr\u00f3cenie uwagi od trudnych my\u015bli?\u201d<\/strong> <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                    Komentarz do dialogu:<\/em><\/strong>
                    Na tym etapie pracownik socjalny: <\/p>\n\n\n\n

                      \n
                    • docenia post\u0119py klienta, zamiast skupia\u0107 si\u0119 na trudno\u015bciach, <\/li>\n\n\n\n
                    • normalizuje ambiwalentne uczucia (strach, l\u0119k), uznaj\u0105c je za naturaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego etapu, <\/li>\n\n\n\n
                    • zachowuje ciep\u0142y, empatyczny ton, pokazuj\u0105c, \u017ce emocjonalna strona zmiany jest tak samo wa\u017cna, jak strona praktyczna. <\/li>\n\n\n\n
                    • przesuni\u0119cie w stron\u0119 wsp\u00f3lnego badania strategii zamiast oferowania gotowych porad,
                      <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
                      \n
                      \n

                      5. Utrzymanie <\/strong><\/em>\u2013 wspieranie trwa\u0142o\u015bci zmiany: Klient utrwala nowe nawyki i uczy si\u0119 radzi\u0107 sobie z pokusami i czynnikami ryzyka. Celem jest zapobieganie nawrotom i wzmocnienie trwa\u0142o\u015bci zmiany.
                      Rola pracownika socjalnego: <\/p>\n\n\n\n

                        \n
                      • Identyfikacja sytuacji mog\u0105cych wywo\u0142a\u0107 nawr\u00f3t choroby. <\/li>\n\n\n\n
                      • Wzmacnianie pozytywnych skutk\u00f3w zmiany. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                        Pomoc w opracowywaniu plan\u00f3w awaryjnych i strategii adaptacyjnych. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                        \n

                        Przyk\u0142adowy dialog:
                        Kontekst: Tomek, lat 40, z OCD. Utrzymuje zdrowe nawyki \u017cywieniowe
                        od 6 miesi\u0119cy.

                        Pracownik socjalny: \u201eTomek, min\u0119\u0142o p\u00f3\u0142 roku! Jak si\u0119 czujesz z tym osi\u0105gni\u0119ciem?\u201d

                        Tomek: \u201eDobrze. Zacz\u0105\u0142em nawet gotowa\u0107 dla siebie. Ale boj\u0119 si\u0119, \u017ce je\u015bli co\u015b p\u00f3jdzie nie tak w pracy, wr\u00f3c\u0119 do starych nawyk\u00f3w\u201d.

                        Pracownik socjalny: \u201eTo naprawd\u0119 wa\u017cne, \u017ceby\u015b o tym wiedzia\u0142. Czy chcesz, \u017ceby\u015bmy wsp\u00f3lnie zaplanowali, co mo\u017cesz zrobi\u0107 w sytuacji kryzysowej?\u201d

                        Tomek: \u201eTak. \u015awietnie by\u0142oby mie\u0107 jak\u0105\u015b \u201estrategi\u0119 awaryjn\u0105\u201d.
                        Pracownik socjalny: \u201e\u015awietnie. Mog\u0142aby to by\u0107 konkretna lista rzeczy, kt\u00f3re mo\u017cesz zrobi\u0107, albo os\u00f3b, do kt\u00f3rych mo\u017cesz zadzwoni\u0107. Utrzymanie zmiany to r\u00f3wnie\u017c wiedza o tym, jak sobie radzi\u0107, gdy sprawy nie id\u0105 idealnie\u201d. <\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

                        Komentarz do dialogu:<\/em><\/strong>
                        Na tym etapie pracownik socjalny: <\/p>\n\n\n\n

                          \n
                        • rozpoznaje i \u015bwi\u0119tuje sukcesy klienta, wzmacniaj\u0105c jego motywacj\u0119 do kontynuowania wysi\u0142k\u00f3w, <\/li>\n\n\n\n
                        • przechodzi do zapobiegania nawrotom naturalnie, bez u\u017cycia strachu lub presji, <\/li>\n\n\n\n
                        • pomaga klientowi przewidywa\u0107 potencjalne ryzyka (np. \u201eco je\u015bli pojawi si\u0119 stres?\u201d), <\/li>\n\n\n\n
                        • sugeruje stworzenie planu awaryjnego, kt\u00f3ry wzmacnia u klienta poczucie kontroli i przygotowuje na trudniejsze chwile. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
                          \n
                          \n

                          6. Utrzymanie<\/strong> \u2013 wspieranie trwa\u0142o\u015bci zmiany: Klient<\/strong> powraca do poprzednich zachowa\u0144. Nawr\u00f3t nie jest pora\u017ck\u0105, lecz naturaln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 procesu zmiany. Najwa\u017cniejsze jest podej\u015bcie oparte na empatii, zrozumieniu i zach\u0119cie do dalszej pracy nad sob\u0105.<\/em><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                          \n

                          Rola pracownika socjalnego: <\/strong><\/p>\n\n\n\n

                            \n
                          • Normalizacja nawrotu jako sk\u0142adnika procesu. <\/li>\n\n\n\n
                          • Utrwalenie dotychczasowych osi\u0105gni\u0119\u0107 klienta. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                            Pomoc w analizie przyczyn nawrotu i planowaniu kolejnych krok\u00f3w. <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n

                            \n
                            \n\n\n\n\n\n\n\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n
                            \n

                            Przyk\u0142adowy dialog:
                            Kontekst: Ewa, lat 35, cierpi na depresj\u0119. Po trzech miesi\u0105cach powr\u00f3ci\u0142a do objadania si\u0119 s\u0142odyczami.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

                            Pracownik socjalny: \u201eWspomnia\u0142a\u015b, \u017ce ostatnio powr\u00f3ci\u0142y pewne stare nawyki. Jak si\u0119 z tym czujesz?\u201d
                            Ewa: \u201eJak pora\u017cka. Po ca\u0142ym tym wysi\u0142ku wr\u00f3ci\u0142am do tego samego miejsca. Mo\u017ce po prostu nie jestem w stanie si\u0119 zmieni\u0107\u201d.
                            Pracownik socjalny: \u201eEwo, to nie jest pora\u017cka \u2013 to cz\u0119\u015b\u0107 procesu. Wiele os\u00f3b do\u015bwiadcza nawrot\u00f3w. Wa\u017cne, \u017ce to zauwa\u017cy\u0142a\u015b i przysz\u0142a\u015b tu, \u017ceby o tym porozmawia\u0107\u201d.
                            Ewa: \u201eAle czuj\u0119 si\u0119 beznadziejnie\u201d.
                            Pracownik socjalny: \u201eTo bardzo ludzkie uczucie. Mo\u017ce spr\u00f3bujemy razem zrozumie\u0107, co si\u0119 sta\u0142o i co mog\u0142oby pom\u00f3c ci zacz\u0105\u0107 od nowa? Nie musimy zaczyna\u0107 od zera \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 pracy ju\u017c zrobili\u015bmy\u201d.<\/strong> <\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

                            <\/p>\n\n\n\n

                            Komentarz do dialogu:<\/strong><\/em>
                            W tym przyk\u0142adzie: <\/p>\n\n\n\n

                              \n
                            • nawr\u00f3t nie jest traktowany jako pora\u017cka, ale jako normalny etap procesu, <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
                                \n
                              • pracownik socjalny u\u017cywa j\u0119zyka empatycznego i normalizuj\u0105cego (np. \u201eTo cz\u0119\u015b\u0107 procesu\u201d), <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
                                  \n
                                • przesuwa uwag\u0119 z \u201ezn\u00f3w mi si\u0119 nie uda\u0142o\u201d na \u201eco ju\u017c zosta\u0142o osi\u0105gni\u0119te\u201d, <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
                                    \n
                                  • zach\u0119ca do powrotu do dzia\u0142ania bez konieczno\u015bci natychmiastowej zmiany \u2013 tworz\u0105c przestrze\u0144 do odbudowy motywacji. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                                    Model Prochaski w pracy z osobami z zaburzeniami od\u017cywiania \u2013 co m\u00f3wi\u0105 badania?<\/em> <\/p>\n\n\n\n

                                    W pracy z osobami cierpi\u0105cymi na zaburzenia od\u017cywiania, takie jak anoreksja czy bulimia, cz\u0119sto spotyka si\u0119 sytuacje, w kt\u00f3rych klient nie czuje si\u0119 gotowy na leczenie lub nie rozpoznaje problemu. Chocia\u017c choroba ta ma powa\u017cne konsekwencje zar\u00f3wno dla zdrowia psychicznego, jak i fizycznego, wiele os\u00f3b nie chce lub nie jest w stanie zainicjowa\u0107 zmiany. W\u0142a\u015bnie dlatego Transteoretyczny Model Zmiany Prochaski mo\u017ce by\u0107 szczeg\u00f3lnie pomocny w pracy socjalnej z t\u0105 grup\u0105 (Hasler i in., 2004). <\/p>\n\n\n\n

                                    Badanie przeprowadzone w klinice zaburze\u0144 od\u017cywiania obj\u0119\u0142o 88 pacjentek ze zdiagnozowanymi anoreksj\u0105, bulimi\u0105 i innymi zaburzeniami od\u017cywiania. Oceniono etap gotowo\u015bci ka\u017cdej z pacjentek do zmiany (np. prekontemplacja \u2013 brak \u015bwiadomo\u015bci problemu, kontemplacja \u2013 ambiwalencja, dzia\u0142anie \u2013 aktywne pr\u00f3by zmiany). W tym celu wykorzystano specjalistyczn\u0105 skal\u0119 samooceny (URICA). Dodatkowo, w badaniu oceniano, czy pacjentki stosowa\u0142y okre\u015blone techniki wspieraj\u0105ce zmian\u0119, takie jak rozpoznawanie emocji czy przyjmowanie nowych zachowa\u0144. <\/p>\n\n\n\n

                                    \n
                                    \n

                                    Stopie\u0144 zaawansowania zmian u pacjenta nie zale\u017ca\u0142 od jego wieku, czasu trwania choroby ani wcze\u015bniejszego leczenia.

                                    Wa\u017cne by\u0142o jednak, czy dana osoba szuka\u0142a pomocy z w\u0142asnej inicjatywy \u2013 pacjenci, kt\u00f3rzy robili to dobrowolnie, byli bardziej zmotywowani do zmiany.

                                    Im bardziej pacjenci anga\u017cowali si\u0119 emocjonalnie w rozmowy o swoich problemach i im aktywniej starali si\u0119 dokona\u0107 zmian, tym bardziej prawdopodobne by\u0142o, \u017ce przeszli do p\u00f3\u017aniejszych, bardziej zaawansowanych etap\u00f3w zmiany.

                                    Wcze\u015bniejsze leczenie samo w sobie nie poprawi\u0142o motywacji \u2013 co podkre\u015bla znaczenie pracy nad sam\u0105 motywacj\u0105, a nie tylko oferowania og\u00f3lnego wsparcia (Hasler i in., 2004). <\/strong><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

                                    \n
                                    \"Two<\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

                                    <\/p>\n\n\n\n

                                    Co to oznacza dla pracownika socjalnego?<\/em> <\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                      \n
                                    1. Motywacja do zmiany to osobny temat, kt\u00f3ry nale\u017cy zidentyfikowa\u0107 i piel\u0119gnowa\u0107 u klienta \u2013 niezale\u017cnie od tego, czy wcze\u015bniej uczestniczy\u0142 w terapii, czy nie. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
                                        \n
                                      1. Pracownik socjalny powinien obserwowa\u0107 zachowanie klienta: Czy podejmuje on wysi\u0142ki, aby si\u0119 zmieni\u0107? Czy otwiera si\u0119 emocjonalnie? Czy aktywnie poszukuje wsparcia? <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
                                          \n
                                        1. Korzystne jest dostosowywanie rozm\u00f3w i interwencji do etapu, na jakim aktualnie znajduje si\u0119 klient (zgodnie z modelem Prochaski). <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
                                            \n
                                          1. Skupienie si\u0119 na emocjach zwi\u0105zanych z zaburzeniem mo\u017ce pom\u00f3c klientowi p\u00f3j\u015b\u0107 naprz\u00f3d \u2013 zaanga\u017cowanie emocjonalne mo\u017ce by\u0107 kluczowym krokiem w kierunku zmiany. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                                            Badanie pokazuje, \u017ce zmiana nie zaczyna si\u0119 od dzia\u0142ania, ale odgotowo\u015bci<\/strong>, kt\u00f3ra rozwija si\u0119 stopniowo, etapami. Nawet je\u015bli klient nie jest jeszcze gotowy, mo\u017cemy wspiera\u0107 go w tym procesie \u2013 poprzez rozmowy, wsp\u00f3lne planowanie i pomoc w emocjonalnym przepracowaniu trudno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

                                            \n

                                            AKTYWNO\u015a\u0106 INTERAKTYWNA 43<\/strong><\/p>\n\n\n